Konferencja w Würzburgu

W dniach 21-25 września 2016 r. odbyło się w Würzburgu kolejne posiedzenie Międzynarodowej Komisji do Badań nad Zakonem Krzyżackim (Internationale Historische Kommission zur Erforschung des Deutschen Ordens). Tym razem poświęcona była globalnym i regionalnym aspektom rozwoju Zakonu. O naukowych rezultatach spotkania międzynarodowego grona naukowców zajmujących się badaniami nad Zakonem przeczytać będzie można wkrótce w nowej zakładce, poświęconej badaniom naukowym, publikacjom etc. Niniejszym o wydarzeniom towarzyszącym konferencji.
Od lewej: prof. Udo Arnold, dr Bruno Platter OT.  Fot. J. Trupinda
Przede wszystkim, z funkcji prezydenta komisji ustąpił Prof. Dr. Dr. h.c. mult. Udo Arnold. Postaci tej nie trzeba przybliżać - to aktualnie najwybitniejszy badacz Zakonu, niekwestionowany autorytet naukowy, niestrudzony popularyzator oraz mentor i przyjaciel wielu generacji naukowców. Prof. Arnold , członek polsko-niemieckiej komisji podręcznikowej położył wielkie zasługi na polu zacieśnienia współpracy naukowej między dwoma krajami, którą dziś można określić mianem wzorowej. W uznaniu zasług został też decyzją wielkiego mistrza i rady Zakonu mianowany rycerzem honorowym. W tym roku prof. Arnold obchodzi 50-lecie pracy naukowej! Z tej okazji słowa podziękowania skierował do Profesora Dr. Bruno Platter, wielki mistrz Zakonu, który podziękował także członkom Komisji, którzy prezentują historię zakonu na wielu płaszczyznach, w wielu szczegółowych aspektach.
Uroczystość przekazania zbioru odlewów pieczęci. Żródło: www.deutscher-orden.at
Wielki mistrz podkreślił, że dla wielu z nich Zakon jest nie tylko przedmiotem badań, ale także podmiotem. Nowym prezydentem Komisji został prof. Hubert Houben z Uniwersytetu w Lecce, a jego zastępcą prof. dr hab. Roman Czaja z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. 
Innym ważnym wydarzeniem było uroczyste nawiązanie współpracy między Centrum Badawczym nad Zakonem Niemieckim w Würzburgu (Forschungsstelle Deutscher Orden an der Universität Würzburg) z Instytutem Maxa Plancka we Frankfurcie. To kolejny ważny krok na drodze uruchomienia nowych projektów badawczych dotyczących Zakonu. Podczas uroczystości w sali Senatu Uniwersytetu w Würzburgu Hans-georg Boehm z Bad Mergentheim, pasjonat i kolekcjoner odlewów pieczęci przekazał Centrum swój olbrzymi zbiór (ponad 1200 szt.), owoc wieloletniej pracy, aby służył badaniom naukowym. To bardzo szczodry i piękny gest. 
Poza tym Uczestników konferencji podjęli biskup Würzburga Dr. Friedhelm Hofmann oraz nadburmistrz miasta Bad Mergentheim Udo Glatthaar.
 
Naukowym program konferencji przedstawiał się następująco:   
 
Globale und regionale Aspekte in der Entwicklung des Deutschen Ordens
Würzburg, 21.-25. September 2016
Donnerstag, 22.9. (Forschungsstelle Deutscher Orden, Oswald-Külpe-Weg 74)
 
  9.00 h  Einleitung (Prof. Dr. Dr. h.c. mult. Udo Arnold, Bonn)
  9.30 h  Vorsorge für das Seelenheil und Umgang mit dem Tod im Deutschen Orden (Dr. Anette Löffler, Threna)
10.30 h  Zwischen Palästina und Preußen: Der Deutsche Orden in Italien(Prof. Dr. Hubert Houben, Lecce)
15.30 h  Europäisches und lokales Ausmaß des Deutschordenshandels im Mittelalter (Prof. Dr. Roman Czaja, Toruń)
16.30 h  Landvermessung im Deutschordensland Preußen (Dr. Dieter Heckmann, Berlin)
 
Freitag, 23.9. (Forschungsstelle)
 
 9.00 h   Die Chorverglasung des Berner Münsters. Ein Bildprogramm der städtischen Bürgerschaft für den Deutschen Orden? (Prof. Dr. Brigitte Kurmann-Schwarz, Zürich)
10.00 h  Regionale Entwicklungen in der Herkunft der Ritter der Ballei Utrecht (Prof. Dr. Renger de Bruin, Utrecht)
11.00 h  Pause
11.30 h  Franken als Deutschordensregion. Zur Deutschmeisterchronik des Gregor Spieß von 1531 (Prof. Dr. Helmut Flachenecker, Würzburg)
 
12.30 h  Mittagspause
 
14.30 h  Der Deutsche Orden in Franken in der Rezeption der Gegenwart (Maike Trentin-Meyer M.A., Bad Mergentheim)
15.30 h  Deutschordensforschung im 19. und 20. Jahrhundert – von der Regionalität zur Internationalität (Prof. Dr. Dr. h.c. mult. Udo Arnold, Bonn) 
 
Samstag, 24.9.
 
8.30 h    Fahrt zum Deutschordensmuseum Bad Mergentheim
9.45 h    Präsentation des Deutschen Ordens im Mittelalter im Deutschordensmuseum (Maike Trentin-Meyer M.A., Bad Mergentheim)
10.30 h Diskussion
14.00 h  Präsentation des Deutschen Ordens in der Neuzeit im Deutschordensmuseum (Maike Trentin-Meyer M.A.) anschließend Überlegungen für eine Neukonzeption der Mittelalterabteilung
16.30 h   Stadtführung
18.00 h   Rückfahrt nach Würzburg
 
JT
 
 

Piotr Lewiński i Miroslav Vana złożyli śluby

Ja, brat NN, pozostając w ślubach czasowych braci Domu Niemieckiego Najświętszej Marii Panny w Jerozolimie, ślubuję i przyrzekam do śmierci, Bogu Wszechmogącemu, ku czci naszej Patronki, Matki Bożej Marii, przed Tobą, najczcigodniejszy wielki mistrzu, uświęconą przez Boga czystość, ewangeliczne ubóstwo i posłuszeństwo według Reguły, Statutów i Zwyczajów Zakonu Niemieckiego.
W pierwszym rzędzie od lewej: brat Miroslav, wielki mistrz Dr. Bruno Platter, brat Piotr
fot. Marcin Zaborowski
Taką przysięgę (w wolnym tłumaczeniu), zapisaną w języku niemieckim w zakonnym "Rytuale" (Rituale des Deutschen Ordens) wypowiedzieli  w dniu 17 września w kaplicy św. Krzyża w Opawie dwaj zakonni bracia: Miroslav Vana i nasz rodak, Piotr Lewiński. Złożyli w tym dniu śluby wieczyste i tym samym uczynili zdecydowanie najważniejszy krok na drodze do zostania pełnoprawnym członkiem Zakonu Krzyżackiego. Przysięgę odebrał od nich sam wielki mistrz, a na potwierdzenie tego doniosłego aktu bracia otrzymali biały płaszcz i krzyż noszony na piersi (tzw. Brustkreuz). Następnym etapem będą święcenia kapłańskie. Serdeczne gratulacje i życzenia wytrwania na drodze do kapłaństwa! 
JT
 
 

14 września - Święto Podwyższenia Krzyża św.

…bracia […] są widoczni zewnętrznie przez krzyż, znak miłosierdzia i Zakonu, pilnie powinni dążyć do pokazania ludziom przez przykłady dobrych uczynków i przez użyteczne słowa, że Bóg jest w nich i z nimi.
 
Powyższy cytat z pierwotnej Reguły Zakonu Krzyżackiego pokazuje, że Krzyż zawsze znajdował się w centrum duchowości Zakonu, a dla braci i sióstr był i jest zobowiązaniem, sensem oraz wzorem życia. Krzyż noszony przez Krzyżaków to wizualny znak wzięcia swojego własnego krzyża (losu) i podążania za Chrystusem. Dlatego święto Podwyższenia Krzyża Św. to jedno z najważniejszych świąt w kalendarzu krzyżackim, tzw. „Titelfest”.   
 
Początki tego święta sięgają 13 września 335 r., kiedy to poświęcono bazylikę męczenników (Martyrium) w Jerozolimie. Co roku, w dniu 14 września wystawiano tam szczątki krzyża na którym umarł Chrystus, a który parę lat wcześniej (w 320, 326 lub 330 r.) odnalazła cesarzowa Helena. Historię tego wydarzenia przedstawia przepiękny tympanon nad południowym wejściem do kościoła św. Anny w Malborku.
 
Tympanon południowy kościoła św. Anny w Malborku. Fot. ze zbiorów własnych.
W jego części szczytowej widzimy klęczącego cesarza bizantyjskiego Herakliusza, bez korony i zbroi, wznoszącego ręce ku Krzyżowi. Adorując śpiewa on pieśń, z której przytoczymy tylko fragment: O Krzyżu, jaśniejszy od wszystkich gwiazd, sławny na cały świat, ukochany przez ludzi, święty ponad wszystko. Herakliusz, pierwowzór krzyżowca, odzyskał według legendy drzewo Krzyża zrabowane przez władcę perskiego, Chozroesa (628 r.). Cząstki Krzyża św. wróciły do Jerozolimy, a stamtąd rozprzestrzeniły się po całym świecie chrześcijańskim. Cenne relikwie znalazły się także w posiadaniu Zakonu. We współczesnej Regule braci zapisano: Działamy pod znakiem Krzyża, aby pomagać ludziom i podążać do Chrystusa.  W ten wyjątkowy dzień inaugurujemy funkcjonowanie polskiej witryny internetowej Zakonu Krzyżackiego. 
JT

Obchody 800-lecia Zakonu Krzyżackiego w Ellingen

W dniu 8 września 1216 r. cesarz Fryderyk II. przekazał wcześniej ufundowany szpital  w Ellingen (Frankonia)  braciom  Zakonu Krzyżackiego. To początek długiej i bogatej historii siedziby komtura krajowego Frankonii. W XVIII w. (lata 1708-1720) zyskała ona niesłychanie efektowną formę architektoniczną w stylu baroku i rokoko. Pracował tu m.in. architekt Franz Keller.
Fasada nad wejściem do rezydencji w Ellingen. Fot. J. Trupinda
Tuż po przeprowadzeniu tych szeroko zakrojonych prac budowlanych Zakon Krzyżacki utracił zamek w Ellingen, który przeszedł na własność feldmarszałka Filipa, księcia von Wrede. W 1789 r. siedziba komtura krajowego Frankonii została przeniesiona do pobliskiego Mergentheim. Dziś zamek (w naszej terminologii raczej pałac) w Ellingen zaliczany jest do najlepiej zachowanych i najbardziej efektownych założeń rezydencjonalnych w południowych Niemczech i stanowi wielką atrakcję turystyczną. W dniu 3 września 2016 r. odbyły się w Ellingen uroczystości, których głównym punktem było otwarcie wystawy 800 Jahre Deutscher Orden in seiner Residenz Elllingen, przygotowanej przez działające w pałacu Kulturzentrum Ostpreussen. Otwarcie uświetniło wielu gości, związanych z Ellingen i z Zakonem, prof. Udo Arnold wygłosił okolicznościowy wykład, w którym przypomniał ponad 500-letnią historię Zakonu w tym miejscu. Na zakończenie, w kościele parafialnym odprawiono mszę św., w czasie której wielki mistrz podkreślił, że celebrowanie takich rocznic, jak w Ellingen, służy nie tylko wspominaniu początków zgromadzenia i poznawaniu własnej tradycji, ale stanowi impuls do kształtowania jego tożsamości oraz zastanowienia się nad rolą, jaką powinien pełnić wobec wyzwań współczesności.
Oficjalną ulotkę obchodów 800-lecia Zakonu Krzyżackiego w Ellingen można pobrać tutaj.  
JT

Ostatnie wizyty wielkiego mistrza w Polsce

Kult Najświętszej Marii Panny łączy Zakon Krzyżacki z Polską - to najlepsze podsumowanie ostatnich wizyt wielkiego mistrza, Dr. Bruno Plattera OT w naszym kraju. 
 
Wielki mistrz w ostatnich miesiącach dwa razy odwiedził Malbork, średniowieczny dom główny i stolicę państwa zakonnego. Tym razem jednak wizyty nie koncentrowały się jedynie na zamku. W czerwcu celem przyjazdu było miasto Malbork, obchodzące swoje 730. urodziny. 
 
Celem pierwszego pobytu Dr. Bruno Plattera OT (15-20 kwietnia) było uroczyste otwarcie kościoła zamkowego i odsłonięcie zrekonstruowanej ośmiometrowej figury Patronki Zakonu, mającej swoje miejsce w niszy wschodniego szczytu kościoła. Zarówno kościół, jak i obłożona mozaiką rzeźba, wraz z kościołem św. Anny uległy zniszczeniu w wyniku działań wojennych w roku 1945.
Wielki mistrz Dr. Bruno Platter PT i wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Jarosław Sellin w trakcie uroczystości odsłonięcia tablicy upamiętniającej reknstrukcję figury NMP.
Fot. B. i L. Okońscy
Jak wielokrotnie już podkreślano, dokończenie restauracji obydwu świątyń i rekonstrukcja figury to symboliczne zakończenie powojennej odbudowy zamku ze zniszczeń wojennych. Z podjętego po wojnie trudu odbudowy malborskiej warowni powinniśmy być, jako Polacy bardzo dumni, bowiem decyzja ta, wymagająca przezwyciężenia wojennej traumy i narodowych uprzedzeń, nie była wcale oczywista. Warto pamiętać, że Malbork był przed wojną bardzo silnie propagandowo wykorzystywany przez cesarza Wilhelma II i to w duchu silnie antypolskim. Dostrzeżono w nim jednak ogólnokulturowe walory, które legły u podstaw decyzji o odbudowie. Jest oczywiście jeszcze wiele do zrobienia, na odbudowę czeka jeszcze Przedzamcze, ale zamek konwentualny (zwany Wysokim) odzyskał już kształt sprzed zniszczeń. Wielki mistrz podkreślał w swoich przemówieniach, że Malbork odzyskał swoje serce. Nie sposób bowiem zrozumieć działalności Zakonu bez uwzględnienia jego duchowości i sakralnego charakteru. Kościół zamkowy, największa i najważniejsza świątynia krzyżacka świątynia zamkowa oraz błyszcząca w słońcu kolorową mozaiką, efektowna figura Marii są tego najlepszym wizualnym świadectwem.
Centralnym punktem uroczystości była msza św. celebrowana 17 kwietnia przez biskupa elbląskiego, dr. Jacka Jezierskiego. Uczestniczyła w nim cała delegacja zakonna, w której znajdowali się: Olaf Wurm OT, Piotr Rychel OT oraz Bernhard Huber, sekretarz wielkiego mistrza.
Msza św. w kościele zamkowym. Biskup elbąski Jacek Jezierski i wielki mistrz Bruno Platter OT. Fot. B. i L. Okońscy
Na pamiątkę tego wydarzenia Dr. Platter podarował Muzeum Zamkowemu w Malborku świecznik, dzieło czeskiego rzeźbiarza, Daniela Ignáca Trubača. W kościele obecni byli m.in. Bogdan Borusewicz, marszałek Senatu RP, wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Jarosław Sellin oraz wielu gości zaangażowanych w projekt powojennej odbudowy zamku. Po mszy św. minister Sellin i wielki mistrz dokonali odsłonięcia tablicy upamiętniającej działo rekonstrukcji malborskiej Madonny, w które zaangażowana była malborska fundacja Mater Dei. W przemówieniach podkreślono, że Najświętsza Maria Panna, bliska sercom Polaków i czczona w Zakonie, łączy Zakon Krzyżacki z Polską. Jest także patronką miasta Malborka (Marienburg - gród Marii). 
W czasie kwietniowej wizyty delegacja zakonna odwiedziła także Kwidzyn, gdzie została podjęta obiadem przez burmistrza miasta Andrzeja Krzysztofiaka, jak też Człuchów (także spotkanie z burmistrzem), klasztor karmelitów w Zamartem, Bytów, Kartuzy i Gdańsk. W Malborku, na spotkaniu z władzami miasta omówiono perspektywy współpracy na płaszczyźnie działalności społecznej i charytatywnej. Wyjątkowym wydarzeniem był liturgie sprawowane w celi św. Doroty z Mątowów w Kwidzynie oraz kościele św. Anny w Malborku.        
Liturgia była także osią drugiej wizyty w dniach 17-19 czerwca. W sobotę, 18 czerwca w kościele  św. Jana Chrzciciela wielki mistrz wraz m.in. z proboszczem parafii, ks. Józefem Pilichem, ks. Janem Żołnierkiewiczem odprawili mszę św. w języku łacińskim. Było to wyjątkowe spotkanie z mieszkańcami miasta, na którym obecni byli także goście z miast partnerskich miasta Malborka. 
Dwie malborskie wizyty wielkiego mistrza nie są ostatnimi w tym roku. Będzie obecny w naszym kraju w dniach 18-23 października, kiedy to weźmie udział w konferencji naukowej w Toruniu (19-21 X) oraz otwarciu wystawy w Gdańsku (22 X), z okazji 550. rocznicy II pokoju toruńskiego. 
JT